کالای متروکه گمرک چیست؟

کالای متروکه گمرک به محموله‌ای گفته می‌شود که پس از ورود به اماکن گمرکی، در مهلت قانونی تعیین‌شده توسط صاحب کالا ترخیص نشده است. مطابق مقررات جاری گمرک ایران و آیین‌نامه‌های به‌روز، اگر تشریفات ترخیص، پرداخت حقوق ورودی، ارائه مجوزها یا خروج فیزیکی کالا در زمان مقرر انجام نشود، کالا وارد فرآیند متروکه شدن می‌گردد. در این مرحله، اختیار نگهداری و تصمیم‌گیری درباره فروش یا تعیین تکلیف کالا به سازمان اموال تملیکی منتقل می‌شود و صاحب کالا تنها حقوق محدودی برای پیگیری خواهد داشت.

کالا متروکه در انبارهای گمرک می‌تواند شامل کالاهای وارداتی و صادراتی باشد، اما در عمل بیشترین حجم متروکه مربوط به واردات است. تأخیر در تأمین ارز، نقص مدارک ثبت سفارش، عدم اخذ استاندارد یا مجوز بهداشت، و همچنین اختلافات حقوقی از دلایل رایج ایجاد این وضعیت محسوب می‌شود. از نظر قانونی، عنوان کالای متروکه باعث سلب مالکیت فوری نمی‌شود، اما ریسک فروش کالا از طریق مزایده یا حراج را به‌طور جدی افزایش می‌دهد.

تفاوت کالای متروکه و کالا ضبط‌شده

کالای متروکه با کالاهای قاچاق یا ضبط‌شده تفاوت دارد، زیرا متروکه شدن ناشی از عدم اقدام به‌موقع مالک است نه تخلف قطعی. در مقابل، کالای ضبط‌شده معمولا به دلیل تخلفات گمرکی یا قضایی از چرخه عادی خارج می‌شود و شرایط ترخیص آن پیچیده‌تر خواهد بود.

کالا پس از چه مدتی متروکه حساب می‌شود؟

بر اساس آخرین ضوابط گمرک ایران، مهلت قانونی نگهداری کالا در انبارهای گمرکی معمولا دو تا سه ماه است که بسته به نوع کالا، مسیر گمرکی و محل نگهداری می‌تواند تغییر کند. اگر صاحب کالا در این بازه، اقدامات لازم برای ترخیص یا تمدید مهلت را انجام ندهد، کالا مشمول عنوان کالای متروکه در گمرک می‌شود. این زمان از تاریخ صدور قبض انبار محاسبه می‌گردد و به‌صورت رسمی ثبت خواهد شد.

در برخی موارد خاص، مانند کالاهای اساسی یا محموله‌های مشمول مجوزهای خاص، امکان تمدید قانونی مهلت وجود دارد که باید پیش از پایان زمان اولیه درخواست شود. اگر تمدید به‌موقع انجام نشود، حتی کالاهای با ارزش بالا نیز بدون استثنا متروکه محسوب می‌شوند. در مناطق آزاد و ویژه اقتصادی نیز زمان مجاز متفاوت است و طبق مقررات همان منطقه محاسبه می‌شود.

نکته مهم این است که پس از اعلام رسمی متروکه شدن، گمرک اخطاریه‌ای برای صاحب کالا صادر می‌کند، اما عدم پیگیری سریع می‌تواند منجر به انتقال کالا به فرآیند فروش شود. بنابراین، زمان در این مرحله نقش تعیین‌کننده‌ای دارد و هر روز تأخیر هزینه‌زا خواهد بود.

هزینه انبارداری کالاهای متروکه

هزینه انبارداری یکی از اصلی‌ترین مشکلات مرتبط با کالای متروکه است که به‌صورت روزانه افزایش پیدا می‌کند. این هزینه بر اساس نوع کالا، وزن، حجم، مدت نگهداری و نرخ مصوب انبارهای گمرک محاسبه می‌شود. پس از متروکه شدن، علاوه بر هزینه‌های عادی، جریمه تأخیر و هزینه‌های جانبی مانند باربری داخلی و تخلیه نیز اضافه می‌گردد و مبلغ نهایی را سنگین‌تر می‌کند.

در فرآیند فروش کالای متروکه، ابتدا تمامی هزینه‌های انبارداری، حقوق ورودی، مالیات و عوارض از ارزش کالا کسر می‌شود و تنها مانده احتمالی به‌عنوان طلب صاحب کالا ذخیره می‌گردد. به همین دلیل، در بسیاری از پرونده‌ها، صاحب کالا عملا سودی دریافت نمی‌کند. این موضوع به‌ویژه برای کالاهای کم‌ارزش یا فاسدشدنی بیشتر دیده می‌شود.

کالای متروکه اگر برای مدت طولانی در انبار باقی بماند، ممکن است به دلیل کاهش کیفیت یا افت قیمت بازار، ارزش اقتصادی خود را نیز از دست بدهد. به همین علت، مدیریت زمان و تصمیم‌گیری سریع برای ترخیص یا تعیین تکلیف، نقش مهمی در کنترل این هزینه‌ها ایفا می‌کند.

چگونه از متروکه شدن جلوگیری کنیم؟

برای جلوگیری از تبدیل شدن محموله به کالای متروکه در انبارهای گمرک، اولین اقدام برنامه‌ریزی دقیق پیش از ورود کالا است. بررسی کامل مدارک ثبت سفارش، مجوزهای استاندارد، بهداشت و تطبیق مشخصات کالا با اسناد حمل، از بروز توقف‌های ناخواسته جلوگیری می‌کند. همچنین تأمین به‌موقع منابع مالی برای پرداخت حقوق گمرکی و هزینه‌های ترخیص، اهمیت بالایی دارد.

استفاده از خدمات ترخیص‌کاران حرفه‌ای و آشنا به رویه‌های به‌روز گمرک، ریسک خطا و تأخیر را به‌شدت کاهش می‌دهد. در بسیاری از موارد، عدم آگاهی از جزئیات مقررات موجب می‌شود کالا بدون مشکل فنی، اما به دلیل سهل‌انگاری متروکه شود. پیگیری مستمر وضعیت پرونده در سامانه‌های گمرکی نیز یک اقدام ساده اما بسیار مؤثر محسوب می‌شود.

در نهایت، اگر نشانه‌ای از تأخیر یا بروز مشکل مشاهده شد، درخواست تمدید مهلت قانونی باید پیش از پایان زمان مجاز ثبت شود. این اقدام ساده می‌تواند از تحمیل هزینه‌های سنگین و ورود کالا به فرآیند مزایده جلوگیری کند و مالکیت کالا را حفظ نماید.

فروش بار متروکه به چه صورت است؟

کالا متروکه در انبارهای گمرک، از جمله بارهایی هستند که اگر از مدت زمان مجاز ماندگاری آنها در انبار گذشته باشد، سازمان نگهداری از این کالاها اجازه فروش آنها را دارد. اما فروش آنها طی مراحل مختلفی انجام می‌گیرد. برای فروش این کالاها پس از متروکه شدن، ابتدا برای صاحب کالا اخطاریه‌ای ارسال می‌گردد تا بار خود را تحویل گیرد. اگر ظرف مدت مشخص شده صاحب کالا برای ترخیص آن از انبارهای گمرک مراجعه نکند، سازمان نیز می‌تواند آن را به فروش برساند. برای فروش آنها ابتدا گمرک، هزینه‌های گمرکی را از بار کسر می‌کند‌ و سپس بقیه را سپرده می‌کند.

صاحب بار نیز می‌تواند تا دوسال، با در دست داشتن اسناد و مدارک معتبر، به گمرک مراجعه کرده و دریافت کالای متروکه شده خود را درخواست کند. اگر بار متروکه به مزایده گذاشته شود نیز، صاحب کالا می‌تواند در این مزایده شرکت کند. اما برای او هیچ اولویتی وجود ندارد و همانند افراد دیگر می‌تواند در مزایده شرکت کرده و در صورت امکان بار خود را خریداری کند. اما در این بین باید ذکر کرد که بار متروکه می تواند از سه راه به فروش برسد.

اولین راه فروش آنها به صورت مزایده کتبی کالا می باشد که به آن اشاره کردیم. راه دیگر فروش کالای متروکه، حراج آن می‌باشد. و سازمان نگهداری از آن می‌تواند نرخی را برای حراج بار مشخص کرده و آن را به فروش برساند. سومین راه فروش کالای متروکه، خرده فروشی بار می‌باشد. در این نوع فروش، کالا و یا محصولات متروکه به صورت خرده در مراکز فروش معتبر عرضه شده و به دست خریدار می‌‌رسند. به این شکل امکان فروش بار متروکه وجود دارد و اگر صاحب بار نتواند در مدت زمان مجاز کالا را ترخیص کند، گمرک نیز مجاز است از راه‌های مختلف که در مطالب بالا ذکر شد؛ آنها را به فروش برساند.

تبصره‌های مدت زمان مجاز نگهداری کالا در انبارهای گمرک

همان طور که می‌دانید، نگهداری کالاهای گمرکی یکی از وظایف سازمان‌های گمرک بوده و بسیاری از کالاهای تجاری می‌توانند تا مدت زمان معینی در این مراکز و انبارهای گمرک نگهداری شوند. اما پس از گذشت مدت زمان معینی، این کالا و محصولات دیگر مجاز به نگهداری در انبار‌های گمرک نبوده و در واقع کالای متروکه محسوب می‌شوند. و طبق قانون، سازمان گمرک می تواند از راه های مختلف، فروش آنها را انجام دهد. اما در این میان، تبصره‌هایی شامل نگهداری کالا در انبارهای گمرک می‌شود که از جمله این تبصره ها به چند مورد در زیر اشاره می‌کنیم:

1. تبصره اول: اگر انبارهای گمرک، امکان نگهداری برخی از محصولات را که سریع خراب شده و کیفیت خود را از دست می‌دهند را نداشته باشند و نگهداری آنها مشمول صرف هزینه‌های بالا برای آنها شود؛ باید به سرعت پس از ترخیص کالا توسط صاحب آن، به انبارهایی مناسب منتقل شوند. در غیر این صورت، گمرک هیچ گونه مسئولیتی در قبال فاسد شدن آنها ندارد و می‌تواند به سرعت، بار را متروکه کند
2. تبصره دوم: اگر ظرف مدت یک ماه، کالاهایی که سند ترخیص آن صادر گردیده است، از انبارهای گمرک خارج نشود، بار متروکه می‌گردد. البته در صورتی که صاحب کالا از راه‌های قانونی اقدام به تمدید ماندگاری بار خود در انبار گمرک کند؛ تا زمان تعیین شده امکان متروکه شدن آن وجود ندارد
3. تبصره سوم: تا زمانی که کالا به انتظار اعلام نظر قطعی گمرک، در انبارهای گمرکی متوقف گردد، کالا متروکه نمی شود.
4. تبصره چهارم: تعیین مدت زمان توقف کالا در مناطق آزاد و مناطق ویژه اقتصادی، بر اساس ضوابط قانونی، در اختیار سازمان‌های مسئول این مناطق است. کالاهایی که در این مناطق نیز نگهداری می شوند؛ پس از پایان انقضای مهلت‌های اعطائی توسط سازمان‌های مذکور، مشمول کالای متروکه بوده و پس از پایان انقضای نگهداری خود متروکه می‌شوند‌.

با توجه به این تبصره‌ها افرادی که کالای نگهداری شده در انبارهای گمرک را دارند، باید مطلع باشند که گمرک تا مدت زمان مشخصی وظیفه نگهداری این بارها را دارد. اما اگر این مدت زمان و حتی زمان تمدید ماندگاری آنها در گمرک نیز به اتمام برسد، سازمان گمرک می‌تواند بر اساس این تبصره‌ها آنها را متروکه کرده.و همچنین پس از گذشت مدت زمان مشخصی نیز از راه‌های مختلفی که در مطالب قبل ذکر شد؛ آنها را به فروش برساند.

دلایل متروکه شدن کالا در انبارهای گمرک

همان طور که می‌دانید، کالاهای صادراتی و یا وارداتی مختلف ممکن است در برخی اوقات در انبارهای گمرک متروکه گردند. اما متروکه شدن آنها به دلایل مختلف اتفاق می‌افتد. یکی از دلایل مهم متروکه شدن کالا در انبارهای گمرک، عدم مراجعه صاحب کالا برای دریافت آن می‌‌باشد. زیرا ممکن است صاحب کالا اسناد و مجوزهای لازم را برای ترخیص آن از گمرک نداشته باشد. ممکن است صاحب بار، با کمبود نقدینگی برای پرداخت هزینه های بار برای ترخیص مواجه شود. که این نیز از مهم ترین دلایل متروکه شدن کالا در انبارهای گمرک محسوب می‌شود.

برخی مواقع نیز امکان این وجود دارد که صاحب کالا مجوزهای لازم از اداره بهداشت و استاندارد را نداشته باشد‌. در این صورت امکان ترخیص کالا وجود ندارد و اداره گمرک و قانون اجازه چنین کاری را به افراد و صاحبین کالا نمی‌دهد. اگر چنین دلایلی وجود داشته باشند، کالا متروکه می‌گردد و توسط سازمان نگهداری کالا به فروش می‌رسد. پس باید در هنگام صادرات و واردات کالایی، ابتدا این موارد را در نظر داشته و سپس اقدام به عرضه بار کرد تا بتوان به راحتی نیز آنها را از گمرک ترخیص کرده و از متروکه شدن بار جلوگیری نمود.

متروکه شدن کالا در انبارهای گمرک به دلیل مشکلات قانونی

کالا متروکه در انبارهای گمرک، به دلایل مختلفی متروکه می‌گردند و از دسترس صاحب خود حداقل تا مدتی مشخص خارج هستند. یکی از دلایلی که کالاهای وارداتی و صادراتی در انبارهای گمرک متروکه می‌گردند و از مهم ترین دلیل این امر نیز محسوب می‌شوند؛ مشکلات قانونی می‌باشد. ممکن است کالایی به صورت غیر قانونی صادر و یا وارد شود. در این صورت سریعا این کالاها ضبط شده و در اختیار مراجع قانونی قرار می‌گیرند. سپس این امر به صاحبین کالا ابلاغ می‌گردد. در صورت عدم دسترسی به این صاحبین (که معمولا در بیشتر مواقع دسترسی به آنها امکان پذیر نیست) از طریق رسانه‌ها چنین امری ابلاغ می‌گردد.

اگر در این صورت نیز صاحب بار پیدا نشود، سازمان گمرک می‌تواند آنها را به راحتی به فروش برساند. زیرا ممکن است کالا فاسد شدنی باشد و یا از زمان متروکه شدن آن مدت زمان زیادی گذشته باشد. البته صاحب بار می‌تواند با مراجعه قانونی و ارائه اسناد و مدارک معتبر، بار خود را ترخیص کند‌.

اما ترخیص آن باید کاملا قانونی باشد و صاحب کالا موظف است تا هزینه‌هایی را برای ترخیص آن پرداخت نماید. البته برای تمامی بارهایی که به صورت قانونی و یا غیر قانونی وارد و یا صادر می گردند، هنگام ترخیص از گمرک باید هزینه‌هایی را جهت هزینه ترخیص پرداخت نمود. به این شکل مراحل اصولی کار طی شده و بار به راحتی تحویل صاحب خود می گردد‌.‌

برخی مواقع ممکن است مشکلات حقوقی و قانونی مختلفی بر سر راه ترخیص کالا از گمرک وجود داشته باشد. در این شرایط نیز امکان حل و برطرف کردن مشکل از راه قانونی وجود دارد. به این منظور می‌توان با مجرب ترین وکلای حقوقی ارتباط برقرارکرد.

با انتخاب وکیلی حرفه‌ای در زمینه مسائل حقوقی و قانونی مربوط به ترخیص کالا از گمرک و کالای متروکه در انبارهای گمرک، می‌توان در سراسر کشور متخصص ترین وکیل را انتخاب کرد. و با در میان گذاشتن مشکل پرونده خود با چنین وکیلی، از تجربیات گرانقدر او بهره مند شد. به این صورت می‌توان در سریع‌ترین زمان ممکن به حق قانونی خود در مورد باری که در گمرک وجود داشته و یا متروکه شده است رسیده. و همچنین به درست ترین شکل ممکن و با رعایت اصول قانونی این بار را از انبارهای گمرک تحویل گرفت.

جمع‌بندی

کالای متروکه در انبارهای گمرک زمانی شکل می‌گیرد که صاحب کالا در مهلت قانونی، اقدامی برای ترخیص انجام ندهد. تأخیر در تأمین ارز، نقص مدارک، نداشتن مجوزها و مشکلات قانونی از مهم‌ترین دلایل این وضعیت هستند. متروکه شدن کالا باعث افزایش شدید هزینه‌های انبارداری، کاهش ارزش اقتصادی و در نهایت فروش کالا از طریق مزایده یا حراج می‌شود. به همین دلیل، مدیریت زمان، پیگیری مستمر پرونده و آشنایی با ضوابط گمرکی نقش کلیدی در حفظ مالکیت و جلوگیری از ضرر مالی دارد.

برای پیشگیری از بروز مشکلات مرتبط با کالای متروکه در انبارهای گمرک، برنامه‌ریزی دقیق پیش از ورود کالا، استفاده از ترخیص‌کاران حرفه‌ای و اقدام به‌موقع برای تمدید مهلت قانونی ضروری است. اگر به‌دنبال آگاهی بیشتر و تصمیم‌گیری هوشمندانه در امور گمرکی هستید، پیشنهاد می‌کنیم سایر مقالات تخصصی بلاگ وانیکس کمپانی را مطالعه کنید و از تجربیات کاربردی این مجموعه بهره‌مند شوید.