روند واردات در ایران به تدریج از روش های کاغذی و مراجعه حضوری به سمت فرآیندهای آنلاین و دیجیتالی شدن حرکت کرده است. امروز بخش مهمی از کارها، از ثبت سفارش و دریافت مجوز تا تبادل اطلاعات با گمرک و پیگیری ترخیص، از طریق سامانه های الکترونیکی انجام می شود. دیجیتالی شدن واردات، پیگیری مراحل واردات کالا از چین یا دبی را ساده تر کرده و می تواند زمان و هزینه انجام امور را کاهش دهد.

دیجیتالی شدن واردات دقیقا چه چیزی را تغییر می دهد؟

دیجیتالی شدن واردات یعنی اطلاعات و مراحل مختلف واردات به جای انجام دستی و کاغذی، در سامانه های الکترونیکی ثبت و بین دستگاه های مرتبط تبادل شود. در عمل، کارهایی مانند ثبت سفارش، دریافت مجوزها، ثبت و بررسی اسناد، اظهار کالا و پیگیری تشریفات گمرکی تا حد زیادی به شکل سیستمی انجام می شوند. این تغییر باعث می شود اطلاعات سریع تر منتقل شود، امکان بررسی و تطبیق داده ها بیشتر شود و وارد کننده بتواند مراحل پرونده را راحت تر پیگیری کند.

تفاوت واردات سنتی با واردات دیجیتال

واردات سنتی بیشتر به اسناد کاغذی، مراجعه حضوری و پیگیری دستی وابسته است، در حالی که واردات دیجیتال بخش زیادی از اطلاعات، اسناد و تشریفات را به صورت الکترونیکی و سیستمی انجام می دهد.

مزایای دیجیتالی شدن واردات

• کاهش زمان انجام امور: ثبت و تبادل الکترونیکی اطلاعات، مراحل اداری را سریع تر می کند.
• کاهش هزینه های اداری: مصرف کاغذ، رفت و آمد و بخشی از هزینه های پردازش کاهش می یابد.
• کاهش خطای انسانی: ورود و بررسی سیستمی اطلاعات، احتمال خطا در ثبت داده ها را کمتر می کند.
• پیگیری آسان تر: وضعیت پرونده و مراحل واردات راحت تر قابل مشاهده و پیگیری است.
• شفافیت بیشتر: ثبت الکترونیکی اطلاعات و سوابق، نظارت بر فرآیند را ساده تر می کند.
• کاهش اسناد کاغذی: بخش بیشتری از مدارک و اظهارنامه ها به شکل الکترونیکی مدیریت می شوند.
• هماهنگی بهتر سازمان ها: تبادل اطلاعات میان گمرک و سایر دستگاه های مرتبط سریع تر انجام می شود.

چالش های دیجیتالی شدن واردات

• اختلال سامانه ها: قطعی یا کندی سامانه می تواند انجام امور را متوقف یا به تاخیر بیندازد.
• تعدد سامانه ها: واردکننده ممکن است مجبور باشد اطلاعات را در چند سامانه مختلف ثبت کند.
• مشکل اتصال سامانه ها: نبود یکپارچگی میان سیستم ها می تواند باعث ورود دوباره اطلاعات و مغایرت داده ها شود.
• امنیت اطلاعات: حجم بالای داده های تجاری، نیازمند حفاظت جدی در برابر حملات سایبری است.
• نیاز به آموزش: کار با سامانه ها و فرآیندهای جدید به دانش و مهارت کافی نیاز دارد.
• مشکلات زیرساختی: ضعف اینترنت، تجهیزات یا زیرساخت فنی می تواند اجرای فرآیندهای دیجیتال را مختل کند.
• چالش های قانونی: پذیرش و تبادل اسناد الکترونیکی به قوانین و چارچوب های حقوقی مناسب نیاز دارد.

آیا فرآیند واردات در ایران کاملا دیجیتال شده است؟

فرآیند واردات در ایران هنوز به طور کامل دیجیتال نشده است؛ اما بخش قابل توجهی از مراحل آن الکترونیکی شده است. ثبت سفارش، تبادل اطلاعات تجاری و بخش هایی از اظهار و تشریفات گمرکی از طریق سامانه هایی مانند سامانه جامع تجارت و پنجره واحد تجارت فرامرزی انجام می شود. با این حال، تعدد سامانه ها، مشکلات فنی و برخی مراحل و بررسی های اجرایی باعث شده واردات هنوز یک فرآیند کاملا دیجیتال و یکپارچه نباشد.

چه سامانه هایی در دیجیتالی شدن واردات نقش دارند؟

برای دیجیتالی شدن واردات، چند سامانه در مراحل مختلف زنجیره واردات نقش دارند. این سامانه ها با تبادل اطلاعات، بخشی از فرآیندهای واردات را به شکل الکترونیکی انجام می دهند.

• سامانه جامع تجارت: ثبت سفارش، مدیریت اطلاعات تجاری و پیگیری فرآیند واردات
• سامانه EPL گمرک: ثبت اظهارنامه، بارگذاری اسناد و پیگیری تشریفات گمرکی
• پنجره واحد تجارت فرامرزی: تبادل الکترونیکی اطلاعات و مجوزها میان گمرک و دستگاه های مرتبط
• سامانه جامع انبارها: ثبت و رهگیری اطلاعات انبار و موجودی کالا
• درگاه ملی مجوزها: ثبت و پیگیری برخی مجوزهای مورد نیاز کسب وکار و تجارت
• سامانه های ارزی: انجام و پیگیری بخش هایی از فرآیند تامین و تخصیص ارز واردات

چه اسنادی در واردات دیجیتال به صورت الکترونیکی مدیریت می شوند؟

در واردات دیجیتال، بخش مهمی از اسناد تجاری، حمل و گمرکی در سامانه ها ثبت، بارگذاری یا به صورت الکترونیکی بین دستگاه ها تبادل می شوند.از طرفی، نوع اسناد مورد نیاز نیز به نوع کالا و رویه واردات بستگی دارد.

• پیش فاکتور (پروفرما): مبنای اطلاعات اولیه خرید و ثبت سفارش
• فاکتور تجاری: شامل ارزش و مشخصات نهایی کالا
• پکینگ لیست: مشخصات بسته ها، تعداد و وزن کالا
• بارنامه الکترونیکی: اطلاعات حمل و مشخصات محموله
• گواهی مبدا: مشخص کننده کشور تولیدکننده کالا
• قبض انبار: ثبت اطلاعات ورود و نگهداری کالا در انبار
• ترخیصیه: اعلام اجازه تحویل کالا از سوی شرکت حمل
• اظهارنامه گمرکی: ثبت رسمی اطلاعات کالا و ارزش آن برای ترخیص
• مجوزها و گواهی ها: مجوزهای قانونی متناسب با نوع کالا
• اسناد بانکی و ارزی: مدارک مرتبط با تامین یا پرداخت ارز واردات

دیجیتالی شدن واردات چه تاثیری بر زمان ترخیص دارد؟

دیجیتالی شدن فرآیند واردات می تواند زمان ترخیص را کاهش دهد، چون ثبت و انتقال الکترونیکی اسناد، تبادل اطلاعات بین گمرک و دستگاه های مرتبط و بررسی اطلاعات قبل از رسیدن کالا را سریع تر می کند. در نتیجه بخشی از مراجعات و مراحل دستی حذف می شود؛ با این حال، مدت ترخیص همچنان به عواملی مثل تکمیل اسناد، تخصیص ارز، نوع کالا و نیاز به بازرسی بستگی دارد.

هزینه واردات با دیجیتالی شدن چه تغییری می کند؟

دیجیتالی شدن واردات لزوما حقوق گمرکی، مالیات و سایر عوارض قانونی را کاهش نمی دهد؛ اما می تواند هزینه های جانبی و اداری واردات را پایین بیاورد. حذف بخشی از کاغذ بازی و مراجعات حضوری، کاهش ورود تکراری اطلاعات و سریع تر شدن ترخیص می تواند هزینه هایی مانند پردازش اسناد، رفت و آمد، انبارداری و دموراژ ناشی از تاخیر را کاهش دهد.

اثر اصلی دیجیتالی شدن بر هزینه های فرآیند و زمان واردات است، نه لزوما مبلغ عوارض قانونی کالا!

نقش هوش مصنوعی و اتوماسیون در آینده واردات

هوش مصنوعی و اتوماسیون می توانند بخش زیادی از کارهای تکراری واردات و تشریفات گمرکی را خودکار کنند و تصمیم گیری را بر پایه داده های واقعی انجام دهند. سازمان جهانی گمرک نیز از مدیریت ریسک، تشخیص تقلب، پردازش اسناد، تحلیل داده و تسریع ترخیص به عنوان کاربردهای مهم AI در گمرک نام برده است.

• پردازش خودکار اسناد: استخراج اطلاعات از فاکتور، بارنامه و سایر اسناد
• طبقه بندی کالا: کمک به تعیین کد تعرفه کالا بر اساس اطلاعات و شرح محصول
• مدیریت هوشمند ریسک: شناسایی محموله های پرریسک برای بررسی دقیق تر
• تشخیص تخلف و تقلب: شناسایی الگوهای غیرعادی در اطلاعات واردات
• تحلیل تصاویر ایکس ری: کمک به شناسایی کالاها و موارد مشکوک در محموله ها
• پیش بینی تاخیر: تحلیل داده ها برای شناسایی احتمال تاخیر در زنجیره تامین
• اتوماسیون ترخیص: کاهش مراحل دستی و سرعت بخشیدن به بررسی و آزادسازی کالا
• دستیارهای هوشمند: پاسخگویی سریع تر به سوالات مربوط به قوانین، اسناد و مراحل واردات
• یکپارچه سازی داده ها: اتصال بهتر اطلاعات میان گمرک، وارد کننده و سایر دستگاه های مرتبط.

آینده واردات به سمت فرآیندهای کم کاغذ، تصمیم گیری داده محور و کنترل هوشمند ریسک حرکت می کند؛ البته کیفیت داده ها، امنیت اطلاعات و زیرساخت فنی، شرط مهم موفقیت این تحول هستند.

سوالات متداول

سامانه جامع تجارت چه نقشی در دیجیتالی شدن واردات دارد؟

سامانه جامع تجارت بستر اصلی ثبت سفارش و تبادل اطلاعات مرتبط با فرآیند تجارت خارجی است.

آیا ثبت سفارش واردات به‌صورت آنلاین انجام می شود؟

بله، واردکنندگان می توانند اطلاعات سفارش و مدارک مورد نیاز را از طریق سامانه جامع تجارت ثبت و پیگیری کنند.

دیجیتالی شدن واردات چه مزیتی برای وارد کنندگان دارد؟

کاهش مراجعات حضوری، دسترسی سریع تر به اطلاعات و امکان پیگیری الکترونیکی مراحل از مهم‌ترین مزایا است.

آیا مجوزهای واردات هم به‌صورت الکترونیکی صادر می شوند؟

بخشی از مجوزها و استعلام های مورد نیاز از طریق ارتباط سامانه جامع تجارت با دستگاه‌های مرتبط انجام می شود.

دیجیتالی شدن فرآیند واردات باعث کاهش زمان ترخیص می شود؟

در صورت یکپارچگی سامانه ها و کامل بودن اطلاعات، فرایند الکترونیکی می تواند به کاهش زمان انجام امور کمک کند.

آیا دیجیتالی شدن واردات نیاز به مراجعه حضوری را کاملا حذف کرده است؟

خیر، بسیاری از مراحل الکترونیکی شده اند اما بسته به نوع کالا و مجوزها ممکن است همچنان برخی اقدامات خارج از سامانه لازم باشد.