مسیرهای گمرکی سبز، زرد و قرمز بر اساس سیستم مدیریت ریسک در گمرک تعیین می شوند و هدف آن ها تسریع ترخیص کالا از چین و سایر کشورها و افزایش دقت در کنترل است. در این نظام، کالاهای کم ریسک در مسیر سبز بدون بازرسی فیزیکی و با حداقل کنترل اسنادی ترخیص می شوند. مسیر زرد شامل بررسی اسناد و مجوزها برای کالاهای با ریسک متوسط است و مسیر قرمز سختگیرانه ترین حالت بوده و به بررسی کامل اسناد و بازرسی فیزیکی محموله نیاز دارد.

در این مقاله از وانکیس کمپانی به طور کامل در مورد مسیر های گمرکی صحبت می کنیم و به شما در مورد سریعترین و که هزینه ترین روش اطلاعات کامل ارائه می دهیم.

تفاوت مسیرهای گمرکی سبز، زرد و قرمز

در فرآیند کارگو چین به ایران و ترخیص کالا از گمرک، مسیرهای سبز، زرد و قرمز بر اساس سیستم مدیریت ریسک تعیین می شوند و هر کدام سطح متفاوتی از کنترل و بررسی را شامل می شوند. به طور خلاصه، این مسیرها نشان دهنده میزان سرعت ترخیص، نوع بازرسی و سطح ریسک کالا هستند؛ به طوری که مسیر سبز سریعترین و کم هزینه ترین حالت، مسیر زرد حالت میانی با بررسی اسنادی دقیق، و مسیر قرمز سختگیرانه ترین مسیر با بازرسی فیزیکی کامل محسوب می شود.

مسیر گمرکی سبز چیست؟

مسیر گمرکی سبز کم ریسک ترین و سریع ترین مسیر در فرآیند ترخیص کالا از گمرک است که برای کالاهای شفاف، معتبر و کم ریسک در نظر گرفته می شود. در این مسیر، پس از ثبت اظهارنامه و بررسی سیستمی اطلاعات، اغلب نیازی به بازرسی فیزیکی یا کنترل دقیق اسنادی نیست و کالا با حداقل توقف از گمرک ترخیص می شود. این مسیر برای وارد کنندگان با سابقه خوش حسابی و کالاهایی با اسناد کامل انتخاب می شود. هدف اصلی مسیر سبز، تسریع فرآیند ترخیص، کاهش هزینه های انبارداری و افزایش سرعت جریان تجارت است.

مسیر گمرکی زرد چیست؟

مسیر گمرکی زرد حالتی میانی بین سبز و قرمز است و برای کالاهایی با ریسک متوسط استفاده می شود. در این مسیر، کالا اغلب نیاز به بازرسی فیزیکی ندارد، اما اسناد و مدارک مانند فاکتور، گواهی مبدا و مجوزها به صورت دقیق توسط کارشناسان گمرکی بررسی می شود. هدف از مسیر زرد، اطمینان از صحت اسناد و انطباق آن ها با قوانین و ارزش واقعی کالا است. در برخی موارد نیز ممکن است اخذ مجوزهای خاص یا تاییدیه های قانونی لازم باشد. این مسیر نسبت به سبز زمان برتر است، اما همچنان از مسیر قرمز سریع تر محسوب می شود.

مسیر گمرکی قرمز چیست؟

مسیر گمرکی قرمز سختگیرانه ترین سطح کنترل در گمرک است و برای کالاهای پرریسک یا حساس انتخاب می شود. در این مسیر، علاوه بر بررسی کامل اسناد، بازرسی فیزیکی کالا نیز توسط ارزیاب گمرک انجام می گیرد و ممکن است نمونه برداری یا ارزیابی کارشناسی دقیق نیز صورت گیرد. این فرآیند برای جلوگیری از تخلفات، کم اظهاری یا مغایرت کالا با اسناد انجام می شود. مسیر قرمز زمان برترین و پرهزینه ترین مسیر است، اما بالاترین سطح کنترل و اطمینان را برای گمرک فراهم می کند و نقش مهمی در مدیریت ریسک واردات دارد.

فرآیند تعیین مسیر گمرکی چگونه است؟

فرآیند تعیین مسیر گمرکی یکی از مراحل مهم در ترخیص کالا است که بر اساس سیستم مدیریت ریسک انجام می شود. در این مرحله، پس از ثبت اظهارنامه در سامانه گمرک و بررسی اولیه اسناد، اطلاعات کالا به صورت سیستمی تحلیل می شود تا سطح ریسک آن مشخص شود و در نهایت در یکی از مسیرهای سبز، زرد یا قرمز قرار گیرد. در ادامه فرآیند روند تعیین مسیر گمرکی را بیشتر توضیح می دهیم:

1- اظهار کالا در سامانه EPL

صاحب کالا یا ترخیص کار باید اطلاعات کامل محموله شامل نوع کالا، کد تعرفه (HS Code)، ارزش، وزن، تعداد بسته ها و اسناد مرتبط را در سامانه جامع امور گمرکی (EPL) ثبت کند. این مرحله پایه اصلی کل فرآیند است، زیرا هرگونه اشتباه در ثبت اطلاعات می تواند باعث تغییر مسیر گمرکی یا افزایش سطح کنترل شود.

2- ثبت نهایی اظهارنامه

پس از تکمیل اطلاعات، اظهارنامه به صورت نهایی ثبت شده و یک شماره کوتاژ (شناسه یکتا) به محموله اختصاص داده می شود. این شماره در واقع شناسه رسمی کالا در گمرک است و تمامی مراحل بعدی ترخیص بر اساس آن انجام می گیرد. در این مرحله اسناد وارد چرخه بررسی سیستمی می شوند و امکان ویرایش محدود می شود.

3- بررسی اولیه اسناد

سیستم هوشمند گمرک اطلاعات اظهار شده را با بانک های داده ای مختلف مقایسه می کند. مواردی مانند سابقه واردکننده، نوع کالا، کشور مبدا، ارزش اظهار شده و مجوزهای احتمالی بررسی می شود. هدف این مرحله، ارزیابی سطح ریسک کالا و تشخیص احتمال تخلف یا مغایرت است. این تحلیل کاملا سیستمی و در کسری از ثانیه انجام می شود.

4- تعیین سطح ریسک کالا

در این مرحله، سیستم بر اساس داده های بررسی شده، سطح ریسک کالا را تعیین می کند. کالاهایی با ریسک پایین، متوسط یا بالا شناسایی می شوند. عواملی مانند سابقه تخلف صاحب کالا، نوع کالا، ارزش غیرعادی یا کشور مبدا در این تصمیم گیری نقش دارند. این مرحله نقش کلیدی در سرعت ترخیص کالا دارد.

5- تخصیص مسیر گمرکی (سبز، زرد یا قرمز)

پس از ارزیابی ریسک، کالا در یکی از سه مسیر قرار می گیرد:

• مسیر سبز: حداقل کنترل و ترخیص سریع
• مسیر زرد: بررسی اسنادی و کنترل کارشناسی
• مسیر قرمز: بررسی کامل اسناد و بازرسی فیزیکی کالا

این انتخاب تعیین کننده میزان کنترل، زمان ترخیص و مراحل بازرسی خواهد بود.

6- تایید نهایی مسیر توسط گمرک

در این مرحله تصمیم سیستم در برخی موارد توسط کارشناسان گمرک بررسی و تایید می شود. اگر مغایرت یا ریسک خاصی مشاهده شود، امکان تغییر مسیر (از سبز به زرد یا قرمز) وجود دارد. این مرحله برای جلوگیری از خطای سیستمی و کنترل دقیق تر انجام می شود.

7- ارجاع کالا به مرحله ارزیابی و ترخیص

پس از تعیین مسیر، کالا وارد مرحله اجرایی می شود. در مسیر زرد و قرمز، کارشناسان گمرک اسناد یا حتی محموله فیزیکی را بررسی می کنند. در نهایت پس از تایید نهایی و پرداخت حقوق و عوارض، کالا مجوز خروج از گمرک را دریافت می کند.

عوامل تعیین کننده انتخاب مسیر گمرکی

تعیین مسیر گمرکی یکی از مهم ترین بخش های مدیریت ریسک در فرآیند ترخیص کالا است. سیستم گمرک با استفاده از داده های اظهارشده، سوابق تجاری و اطلاعات بین سازمانی، سطح ریسک هر محموله را ارزیابی می کند و آن را در یکی از مسیرهای سبز، زرد یا قرمز قرار می دهد. این تصمیم گیری به صورت سیستمی و هوشمند انجام می شود و هدف آن تسهیل ترخیص کالاهای کم ریسک و کنترل دقیق تر کالاهای مشکوک یا پرریسک است.

در ادامه به عوامل تعیین کننده مسیر گمرکی اشاره می کنیم:

• کد تعرفه کالا (HS Code): برخی کالاها ذاتا حساس تر هستند و احتمال قرارگیری آن ها در مسیر زرد یا قرمز بیشتر است.
• ارزش اظهار شده کالا: اختلاف زیاد بین ارزش اظهار شده و ارزش واقعی (TSC) باعث افزایش ریسک می شود.
• کشور مبدا کالا: کشورهایی با سابقه تخلف یا ریسک تجاری بالا، حساسیت بیشتری ایجاد می کنند.
• سوابق واردکننده یا صاحب کارت بازرگانی: خوش حسابی مالیاتی و نبود تخلف در پرونده تجاری شانس مسیر سبز را افزایش می دهد.
• نوع کالا (نو یا دست دوم بودن): کالاهای مستعمل معمولا نیاز به بررسی فیزیکی دقیق تری دارند.
• مجوزها و الزامات قانونی: کالاهای نیازمند استاندارد، بهداشت یا مجوزهای خاص، بیشتر در مسیر زرد یا قرمز قرار می گیرند.
• تطبیق اسناد با داده های سیستمی: هرگونه مغایرت در فاکتور، بارنامه یا اظهارنامه باعث افزایش سطح کنترل می شود.
• سابقه تخلف در اظهارنامه های قبلی: جریمه ها یا تخلفات قبلی احتمال مسیر قرمز را بالا می برد.
• نوع کالا از نظر ریسک بازار (حساس/عادی): برخی گروه های کالایی به صورت پیش فرض در سطح ریسک بالاتر دسته بندی می شوند.

کدام مسیر گمرکی سریع تر و کم هزینه تر است؟

مسیر سبز گمرکی سریع ترین و کم هزینه ترین مسیر برای ترخیص است، زیرا در این مسیر کالا پس از بررسی سیستمی اولیه بدون بازرسی فیزیکی یا کنترل اسنادی پیچیده آزاد شده و تنها با پرداخت حقوق و عوارض گمرکی از گمرک خارج می شود؛ در نتیجه، زمان توقف کالا بسیار کم و هزینه های جانبی مانند انبارداری و دموراژ حداقلی است.

مسیر زرد نیازمند بررسی دقیق اسناد و گاهی اخذ مجوزهای تکمیلی است و بنابراین زمان و هزینه متوسطی دارد؛ اما مسیر قرمز به دلیل بازرسی فیزیکی، کنترل کامل اسناد و احتمال نمونه برداری، طولانی ترین و پرهزینه ترین مسیر به شمار می رود.

چگونه احتمال قرار گرفتن در مسیر سبز را افزایش دهیم؟

برای افزایش احتمال قرار گرفتن کالا در مسیر سبز گمرکی باید به این نکته توجه کرد که این مسیر به صورت سیستمی و بر اساس «مدیریت ریسک گمرک» تعیین می شود؛ یعنی هرچه اطلاعات اظهارشده شفاف تر، دقیق تر و بدون تناقض باشد، احتمال انتخاب مسیر سبز بیشتر خواهد شد. در واقع گمرک به دنبال کالاهایی است که کمترین ریسک تخلف، مغایرت اسنادی یا اختلاف ارزش را داشته باشند.

راه های افزایش احتمال مسیر سبز گمرکی عبارتند از:

• اظهار دقیق و واقعی اطلاعات کالا (نوع، تعداد، وزن و ارزش)
• انتخاب صحیح کد تعرفه (HS Code) مطابق ماهیت واقعی کالا
• ارائه کامل و بدون مغایرت اسناد مانند فاکتور، بارنامه و لیست عدل بندی
• داشتن سابقه مثبت تجاری و گمرکی (عدم تخلف در اظهارنامه های قبلی)
• پرداخت منظم مالیات و حقوق ورودی و نداشتن بدهی مالیاتی
• استفاده از روش های پرداخت شفاف مانند LC بانکی به جای روش های غیررسمی
• هماهنگی دقیق بین ترخیص کار و صاحب کالا برای جلوگیری از خطاهای اطلاعاتی
• عدم وجود مغایرت بین اسناد و داده های سیستمی گمرک
• کامل بودن مجوزهای لازم قبل از اظهار کالا (استاندارد، بهداشت، قرنطینه و…)
• عدم تغییر مکرر در اطلاعات اظهارنامه پس از ثبت اولیه

کلام آخر

انتخاب بین مسیرهای سبز، زرد و قرمز به میزان ریسک کالا، نوع اسناد و سابقه تجاری بستگی دارد؛ با این حال، مسیر سبز بهترین گزینه از نظر سرعت و هزینه است، زیرا بدون بازرسی فیزیکی و با حداقل کنترل اسنادی انجام می شود، مسیر زرد برای کالاهای با ریسک متوسط مناسب است و زمان و هزینه بیشتری دارد، و مسیر قرمز به دلیل بازرسی کامل اسناد و کالا، کندترین و پرهزینه ترین مسیر محسوب می شود. به طور کلی، هرچه شفافیت اطلاعات و سابقه تجاری بهتر باشد، احتمال قرار گرفتن در مسیر سبز بیشتر شده و فرآیند ترخیص سریع تر و اقتصادی تر خواهد بود.

سوالات متداول

کدام مسیر گمرکی بهترین و سریع ترین است؟

مسیر سبز سریعترین و کم هزینه ترین مسیر گمرکی است. در این مسیر کالا بدون بازرسی فیزیکی ترخیص می شود.

آیا مسیر سبز همیشه تضمین می شود؟

خیر، مسیر سبز به صورت سیستمی و بر اساس ریسک تعیین می شود. حتی بازرگانان حرفه ای هم ممکن است وارد مسیر زرد یا قرمز شوند.

چه عواملی در انتخاب مسیر گمرکی موثر هستند؟

کد تعرفه، ارزش کالا و کشور مبدا از عوامل مهم هستند. سابقه واردکننده نیز نقش مهمی در تعیین مسیر دارد.

آیا امکان تغییر مسیر گمرکی وجود دارد؟

بله، گمرک می تواند در صورت مشاهده مغایرت مسیر را تغییر دهد. برای مثال، مسیر زرد به قرمز در صورت ریسک بالا تبدیل می شود.

کدام مسیر برای کالاهای حساس مناسب است؟

کالاهای حساس در مسیر زرد یا قرمز قرار می گیرند. این مسیرها برای کنترل بیشتر و جلوگیری از تخلف هستند.

آیا انتخاب مسیر به عهده واردکننده است؟

خیر، واردکننده نقشی در انتخاب مسیر ندارد. تصمیم نهایی توسط سیستم مدیریت ریسک گمرک گرفته می شود.